Şuşanın azad olunması xəbərini eşidəndə 88 yaşlı Bilal Əlizadə sevindi. Çox sevindi. Amma bu sevincin içində göz yaşları da vardı. Bəlkə də o göz yaşlarında bir ömrün həsrəti, bir uşaqlığın nisgili, “o tayda” qalan Şəmşir kəndinin xatirələri vardı.

1932-ci ildə Bakıda dünyaya gəlmişdi Bilal Əlizadə. Cəmi beş yaşında ikən taleyi onu doğulduğu şəhərdən uzaqlara apardı. 1937-ci ildə valideynləri ilə birlikdə Cənubi Azərbaycanın Ərdəbil mahalının Şəmşir kəndinə köçdü. Uşaqlığı orada keçdi. Sonralar həyat onu yenidən doğma Bakıya qaytarsa da, Şəmşir kəndi onun yaddaşından heç vaxt silinmədi.
1946-cı il isə onun həyatında silinməz iz buraxdı.Güney Azərbaycan Milli Hökumətinin süqutundan sonra ailəsi ilə birlikdə fars-Pəhləvi rejiminin təqiblərindən qurtularaq Quzey Azərbaycana pənah gətirdi. O, “21 Azər” hərəkatının sonuncu canlı şahidlərindən biri kimi həmin illərin ağrı-acısını, ümidlərini və faciələrini ömrünün sonuna qədər yaddaşında yaşatdı.
Bəzən tarix kitablarında bir neçə sətirə sığan hadisələr bir insanın ömrünə sığmır. Bilal kişinin yaddaşında 1946-cı il belə idi. O, Cənubi Azərbaycan Milli Hökumətinin qısa müddətdə gördüyü işlərdən həvəslə danışardı. Pişəvəri hökumətinin fəaliyyətini xatırlayarkən səsində xüsusi bir qürur duyulardı. Amma bu qürurun yanında ağır bir kədər də vardı. Respublikanın süqutu zamanı müqavimət hərəkatında iştirak edən yaxınlarının fars-Pəhləvi hökumətinin hərbçiləri tərəfindən öldürülməsini ürək ağrısı ilə xatırlayardı.
Bunlar onun üçün sadəcə keçmişin xatirələri deyildi. O keçmişlə yaşayırdı. 1947-ci ildə ailəsi ilə birlikdə yenidən Bakıya qayıtdı. 1961-ci ilə qədər burada yaşadı. Sonra Biləsuvara köçdü və ömrünün sonunadək bu torpaqda yaşadı. Onu tanıyanlar bilirdilər: Bilal kişi çox danışan adam deyildi, amma danışanda sözünün çəkisi vardı. Söhbətləri, demək olar ki, həmişə öyüd-nəsihətlə bitərdi. Həyatdan gördüklərini, yaşadıqlarını, çəkdiyi ağrıları özündən sonrakı nəslə çatdırmağı sanki mənəvi borcu sayırdı.
Amma onu bir sual daim düşündürürdü: “O tay Azərbaycanın aqibəti necə olacaq?” Bu sual onun ömrünün sonuna qədər cavabsız qalan nisgili idi. Bilal kişinin Vətən anlayışında isə “o tay”, “bu tay” yox idi. Araz adlı sərhəd çayı da yox idi. Onun üçün Azərbaycan bir idi.
Bəlkə də buna görə nəvəsi Şahmuradın şəhid olması onu həm yandırdı, həm də qürurlandırdı. Gizir Şahmurad Hilal oğlu Əlizadə Qarabağın azadlığı uğrunda döyüşlərdə iştirak etmiş, 2014-cü ilin aprel ayında Ağdam rayonunun Təzəkənd kəndində canını Vətənə fəda etmişdi. Belə məqamda adətən böyüyə təsəlli verərlər. Amma Bilal kişi nəvəsinin məzarı başında özü başqalarına təsəlli verdi: “Şahmurad Vətənə borcunu ödədi.” Bu cümlə, əslində, Bilal kişinin bütün ömrünün fəlsəfəsi idi. O, Vətəni yalnız yaşadığı torpaq kimi görmürdü. Vətən onun üçün yaddaş idi, tarix idi, insan idi, şəhid idi, doğma kənd idi, Qarabağ idi, Şəmşir idi. Və ən başlıcası, bütöv Azərbaycan idi.
Şuşanın azadlığı xəbərini eşidəndə keçirdiyi hisslər də elə buna görə fərqli idi. Bir tərəfdən Qarabağın azadlığına sevinirdi, digər tərəfdən isə uşaqlığını qoyub gəldiyi Şəmşiri düşünürdü. 88 yaşlı bir kişinin göz yaşlarında həm Şuşanın sevinci, həm Şəmşirin həsrəti vardı.
Vəfatından bir il əvvəl onunla AzTV-nin əməkdaşları görüşdülər. Bu görüş sadəcə bir müsahibə deyildi. Sanki tarix öz şahidlərindən birinin yaddaşını itirməmişdən əvvəl onu lentə almağa tələsirdi.
Bilal Əlizadə həmin söhbətdə Cənubi Azərbaycan hadisələrindən, “21 Azər” hərəkatından, köçkünlük həyatından, Pişəvəri hökumətinin fəaliyyətindən danışdı. O dövrdə dövlət təhlükəsizlik orqanlarında gənc əməkdaş kimi çalışan Heydər Əliyevin Güney Azərbaycandan gələn gənclərə göstərdiyi diqqət və qayğını da öz xatirələri əsasında yada saldı. Onun danışdıqları bir insanın həyat hekayəsindən daha böyük idi. Orada bir xalqın ayrılığı, bir nəslin yaşadığı köçkünlük, itkilər, ümidlər və bitməyən Vətən sevgisi vardı.
Bilal Əlizadə 2024-cü ilin noyabrında dünyasını dəyişdi. Amma bəzi insanlar dünyadan köçəndə yalnız öz ömürlərini başa vururlar. Bəziləri isə yaşadıqları tarixdən bir parça qoyub gedirlər. Bilal kişi də belə insanlardan idi. O, Şəmşir kəndini uşaqlığında qoyub gəlmişdi, amma Şəmşir onun qəlbindən heç vaxt çıxmamışdı. Arazı keçib Quzey Azərbaycana gəlmişdi, amma Arazı heç vaxt Vətəninin sərhədi saymamışdı. Səkkiz övlad böyütmüş, nəvələrinə, nəticələrinə öyüd-nəsihətlər vermişdi.
Bəlkə də Bilal kişinin öz ömrünü də belə ifadə etmək olar: o, Vətən qarşısında öz borcunu sədaqətlə yaşadı.  Qoy Şəmşirdən Biləsuvara, Bakından Qarabağa uzanan bu ömür yolu gələcək nəsillərə bir həqiqəti unutdurmasın: Vətən xəritədə çəkilən sərhədlərdən daha böyükdür. Bilal kişi üçün Azərbaycan da elə idi — bütöv, bölünməz və Arazın hər iki sahilində.
Qələmə aldı: Surxay Şahbazov